Bài 52/77 · Khóa học chứng khoán · Chương 5: Phân tích kỹ thuật · Cập nhật: 10/2026
Biểu đồ nến Nhật thể hiện mỗi phiên giao dịch bằng một “cây nến” gồm bốn mức giá: mở cửa, đóng cửa, cao nhất và thấp nhất. Màu và hình dạng cây nến cho biết phe mua hay phe bán đã thắng trong phiên đó, và thắng áp đảo hay thắng sát nút. Đây là loại biểu đồ phổ biến nhất trên mọi bảng giá ở Việt Nam.
Từ chợ gạo Osaka đến bảng giá của bạn
Cách vẽ nến được cho là ra đời ở các chợ gạo Nhật Bản thế kỷ 18, gắn với thương nhân Munehisa Homma. Người phương Tây biết đến nó rộng rãi từ cuốn sách của Steve Nison năm 1991. Ba trăm năm trôi qua, thứ được mua bán đã đổi từ gạo sang cổ phiếu, nhưng tâm lý “sợ mua hớ, sợ bán hố” thì vẫn y nguyên.
Cấu tạo một cây nến
- Thân nến: khoảng giữa giá mở cửa và giá đóng cửa. Thân dài là một bên thắng rõ; thân ngắn là hai bên giằng co.
- Bóng trên: giá từng lên cao nhưng bị bán xuống. Bóng trên dài là dấu hiệu phe bán chặn đầu.
- Bóng dưới: giá từng xuống thấp nhưng được mua lên. Bóng dưới dài là phe mua đỡ giá.
- Màu: trên phần mềm Việt Nam, nến tăng (đóng cửa cao hơn mở cửa) thường màu xanh, nến giảm màu đỏ. Một số phần mềm cho phép đổi màu, nên hãy kiểm tra cài đặt.
Lưu ý: nến so sánh giá đóng cửa với giá mở cửa của chính phiên đó, không phải với giá tham chiếu. Vì vậy có ngày cổ phiếu vẫn giảm so với hôm qua nhưng nến lại màu xanh, khi giá mở cửa thấp rồi được kéo lên.
Các mẫu nến đơn hay gặp
| Mẫu nến | Hình dạng | Thường được hiểu là |
|---|---|---|
| Nến thân dài (Marubozu) | Thân dài, gần như không có bóng | Một bên áp đảo từ đầu đến cuối phiên |
| Doji | Giá mở và đóng gần bằng nhau, thân như một gạch ngang | Hai bên cân bằng, thị trường do dự |
| Búa (Hammer) | Thân nhỏ ở trên, bóng dưới dài gấp 2–3 lần thân, xuất hiện sau đợt giảm | Phe mua bắt đầu đỡ giá, có thể đảo chiều tăng |
| Người treo cổ (Hanging man) | Giống cây búa nhưng xuất hiện sau đợt tăng | Cảnh báo lực bán đã xuất hiện |
| Sao băng (Shooting star) | Thân nhỏ ở dưới, bóng trên dài, sau đợt tăng | Giá bị đẩy lên rồi bị bán mạnh, cảnh báo đảo chiều giảm |
Các mẫu nến đôi, nến ba
| Mẫu | Mô tả | Ý nghĩa thường gặp |
|---|---|---|
| Nhấn chìm tăng | Nến xanh thân lớn bao trọn thân nến đỏ phiên trước, sau đợt giảm | Phe mua giành lại thế chủ động |
| Nhấn chìm giảm | Nến đỏ thân lớn bao trọn nến xanh phiên trước, sau đợt tăng | Phe bán chiếm ưu thế |
| Sao mai | Nến đỏ dài, tiếp theo nến thân nhỏ, rồi nến xanh dài | Mẫu đảo chiều tăng ba nến |
| Sao hôm | Ngược lại với sao mai, sau đợt tăng | Mẫu đảo chiều giảm ba nến |
| Ba chàng lính trắng | Ba nến xanh liên tiếp, mỗi nến đóng cửa cao hơn | Lực mua bền bỉ |
Ví dụ: một tuần của BMH
| Phiên | Mở | Cao | Thấp | Đóng | Đọc nến |
|---|---|---|---|---|---|
| Thứ 2 | 24.000 | 24.200 | 23.000 | 23.200 | Nến đỏ thân dài, phe bán mạnh |
| Thứ 3 | 23.100 | 23.300 | 22.000 | 23.100 | Bóng dưới dài, thân nhỏ: dáng cây búa |
| Thứ 4 | 23.200 | 24.300 | 23.100 | 24.200 | Nến xanh dài, xác nhận lực mua |
| Thứ 5 | 24.300 | 24.600 | 24.100 | 24.400 | Thân nhỏ, tăng chậm lại |
| Thứ 6 | 24.400 | 25.500 | 24.300 | 24.500 | Bóng trên dài: có người bán chặn ở 25.000+ |
Đọc như kể chuyện: đầu tuần bán tháo, thứ Ba có người gom ở vùng 22.000, thứ Tư người mua xác nhận, cuối tuần lên tới 25.500 thì gặp người chốt lời. Không cây nến nào “ra lệnh” mua hay bán, chúng chỉ kể lại ai đã thắng từng hiệp.
Nguyên tắc đọc nến không bị lừa
- Nến phải đặt trong bối cảnh. Cây búa giữa xu hướng đi ngang gần như vô nghĩa; cây búa sau đợt giảm sâu, tại vùng hỗ trợ (Bài 53) mới đáng chú ý.
- Chờ nến xác nhận. Mẫu đảo chiều cần phiên sau đi đúng hướng mới đáng tin hơn.
- Xem khối lượng đi kèm. Nến xanh dài với khối lượng gấp đôi trung bình có trọng lượng hơn nhiều so với nến xanh trong phiên vắng (Bài 55).
- Nhớ biên độ. Trên HOSE biên độ ±7%, nên một nến “tăng trần” có giới hạn; nến ở HNX (±10%) và UPCoM (±15%) có thể dài hơn. Xem lại Bài 13.
Sai lầm thường gặp
- Học thuộc 50 mẫu nến. Biết 8–10 mẫu phổ biến và hiểu tâm lý phía sau là đủ.
- Quyết định chỉ dựa trên một cây nến. Một nến là một hiệp đấu, chưa phải cả trận.
- Đọc nến trong phiên khi nến chưa đóng. Cây búa lúc 2 giờ chiều có thể thành nến đỏ dài lúc 2 giờ 45.
Hỏi đáp
Biểu đồ đường và biểu đồ nến khác gì?
Biểu đồ đường chỉ nối các giá đóng cửa, gọn và dễ nhìn xu hướng dài. Biểu đồ nến có thêm giá mở cửa, cao, thấp nên thấy được diễn biến trong phiên.
Nến tuần đọc thế nào?
Mỗi nến là một tuần: mở cửa phiên thứ Hai, đóng cửa phiên thứ Sáu, cao và thấp nhất cả tuần. Nến tuần ít nhiễu hơn nến ngày.
Giá điều chỉnh sau chia cổ tức có làm sai nến không?
Có thể tạo khoảng trống giá. Hầu hết phần mềm có chế độ “giá điều chỉnh” để biểu đồ liền mạch, nên bật chế độ này khi phân tích dài hạn (xem Bài 44).
Tóm tắt
- Mỗi cây nến chứa bốn mức giá và kể lại ai thắng trong phiên.
- Thân dài là áp đảo, bóng dài là bị từ chối, doji là do dự.
- Mẫu nến chỉ có ý nghĩa khi đúng bối cảnh, được xác nhận và có khối lượng ủng hộ.
Nguồn tham khảo
Bài trước: Bài 51: Phân tích kỹ thuật là gì? Dùng được gì và không được gì
Bài tiếp theo → Bài 53: Hỗ trợ và kháng cự
Nội dung mang tính giáo dục, không phải khuyến nghị đầu tư. Công ty Bánh Mì Hạnh Phúc (BMH) và các số liệu của nó là ví dụ giả định.
Nội dung nhằm chia sẻ kiến thức, không phải khuyến nghị mua bán chứng khoán.
Bạn nghĩ gì về bài viết này?