Bài 13/77 · Lộ trình học chứng khoán · Chương 1: Bắt đầu giao dịch · Cấp độ: Cơ bản · Cập nhật: 10/2026
Giá tham chiếu là mốc giá của một cổ phiếu trong ngày; giá trần và giá sàn là mức cao nhất và thấp nhất được phép giao dịch, tính bằng tham chiếu cộng hoặc trừ biên độ dao động của từng sàn. Biên độ tại thời điểm viết là ±7% trên HOSE, ±10% trên HNX và ±15% trên UPCoM. Cơ chế này như một cái phanh, không cho giá rơi tự do hay bay vút trong một ngày.
Cái phạm vi “được phép đùa”
Hãy tưởng tượng mỗi cổ phiếu được thả vào một căn phòng có trần và sàn nhà. Trong ngày, giá chạy nhảy thoải mái bên trong, nhưng không thể xuyên qua trần hay đào qua sàn. Hôm sau, căn phòng được dựng lại quanh mức giá đóng cửa mới.
Công thức tính
Giá trần = Giá tham chiếu × (1 + Biên độ)
Giá sàn = Giá tham chiếu × (1 − Biên độ)
Kết quả được làm tròn theo bước giá: giá trần làm tròn xuống, giá sàn làm tròn lên, để luôn nằm trong biên độ.
Giá tham chiếu đến từ đâu?
| Sàn | Giá tham chiếu là |
|---|---|
| HOSE | Giá đóng cửa phiên trước (từ phiên ATC) |
| HNX | Giá đóng cửa phiên trước (từ phiên ATC) |
| UPCoM | Giá bình quân gia quyền theo khối lượng của phiên trước |
Ví dụ tính cho cùng một mức giá trên ba sàn
Giả sử giá tham chiếu là 25.000 đồng.
| Sàn | Biên độ | Giá trần | Giá sàn |
|---|---|---|---|
| HOSE | ±7% | 26.750 | 23.250 |
| HNX | ±10% | 27.500 | 22.500 |
| UPCoM | ±15% | 28.700 (28.750 làm tròn xuống theo bước 100) | 21.300 (21.250 làm tròn lên) |
Trên HOSE, mức giá này có bước giá 50 đồng nên 26.750 và 23.250 hợp lệ. Trên HNX và UPCoM bước giá cổ phiếu là 100 đồng nên phải làm tròn.
Bước giá là gì?
Bước giá là khoảng chênh nhỏ nhất giữa hai mức giá đặt liền nhau. Tại thời điểm viết:
| Sàn | Vùng giá | Bước giá |
|---|---|---|
| HOSE | Dưới 10.000 đồng | 10 đồng |
| HOSE | 10.000 – 49.950 đồng | 50 đồng |
| HOSE | Từ 50.000 đồng | 100 đồng |
| HNX, UPCoM | Mọi vùng giá (cổ phiếu) | 100 đồng |
Đặt giá BMH 25.520 đồng trên HOSE sẽ bị từ chối, vì không đúng bước 50. Phải là 25.500 hoặc 25.550.
Những ngày biên độ khác bình thường
- Ngày giao dịch đầu tiên của cổ phiếu mới lên sàn, hoặc ngày giao dịch trở lại sau khi bị tạm ngừng hơn 25 ngày: biên độ nới rộng lên ±20% (HOSE), ±30% (HNX), ±40% (UPCoM).
- Ngày giao dịch không hưởng quyền (chia cổ tức, phát hành thêm): giá tham chiếu được điều chỉnh giảm để tài sản của cổ đông không bị thay đổi đột ngột. Vì vậy thấy giá “tụt” ngày đó không có nghĩa là bạn lỗ (xem bài Vốn chủ sở hữu và vốn điều lệ và Chương 4).
Trần và sàn nói gì về tâm lý?
- Tăng trần, dư mua lớn: nhiều người muốn mua mà không còn ai bán. Có thể do tin tốt, cũng có thể do đám đông hưng phấn.
- Giảm sàn, dư bán lớn (“trắng bên mua”): ai cũng muốn thoát, không ai đỡ. Người dùng margin dễ bị kẹt trong các phiên này (Bài 16).
- Biên độ chỉ làm chậm biến động, không ngăn được nó. Một cổ phiếu có thể giảm sàn nhiều phiên liên tiếp.
Sai lầm thường gặp
- Nghĩ “tăng trần thì mai còn tăng”. Đôi khi đúng, đôi khi là đỉnh. Trần không phải tín hiệu mua.
- Nghĩ “giảm sàn thì hết giảm”. Sàn có thể nối tiếp sàn nếu tin xấu nghiêm trọng.
- Quên ngày không hưởng quyền. Thấy giá tham chiếu giảm 10% rồi bán hoảng, trong khi phần giảm đó đã vào tài khoản dưới dạng cổ tức hoặc cổ phiếu thưởng.
- Đặt giá sai bước. Lệnh bị từ chối và bạn lỡ nhịp.
Hỏi đáp
Giá trần có phải giá trị thật của cổ phiếu?
Không. Trần và sàn chỉ là giới hạn kỹ thuật trong ngày, không liên quan đến giá trị doanh nghiệp.
Vì sao cùng giá tham chiếu mà UPCoM được dao động rộng hơn?
Vì UPCoM dành cho doanh nghiệp chưa niêm yết, thanh khoản thấp hơn; biên độ rộng giúp giá phản ánh thông tin nhanh hơn.
Biên độ có thay đổi không?
Có thể, khi cơ quan quản lý điều chỉnh quy định. Mức cập nhật luôn có trong Bài 17.
Tóm tắt
- Trần = tham chiếu × (1 + biên độ); sàn = tham chiếu × (1 − biên độ), làm tròn theo bước giá.
- Biên độ rộng dần từ HOSE → HNX → UPCoM.
- Trần và sàn là phanh kỹ thuật, không phải tín hiệu mua bán.
Bài trước: Bài 12: Phiên giao dịch và khớp lệnh
Bài tiếp theo → Bài 14: Chu kỳ thanh toán: khi nào tiền và cổ phiếu về tài khoản?
Nội dung mang tính giáo dục, không phải khuyến nghị đầu tư. Mã BMH là ví dụ giả định.
Nội dung nhằm chia sẻ kiến thức, không phải khuyến nghị mua bán chứng khoán.
Bạn nghĩ gì về bài viết này?