Bài 70/77 · Khóa học chứng khoán · Chương 7: Chiến lược, rủi ro và tâm lý · Cập nhật: 10/2026
Quản lý vốn là việc quyết định mỗi lần mua bao nhiêu tiền và chấp nhận rủi ro tối đa bao nhiêu trên mỗi giao dịch. Cắt lỗ là bán ra khi giá đi ngược kế hoạch đến một ngưỡng định trước, để một sai lầm nhỏ không biến thành thảm họa. Người ta thường nói vui: thị trường không cần bạn đúng nhiều, chỉ cần bạn sai ít.
Toán học không khoan nhượng của khoản lỗ
| Danh mục giảm | Cần tăng bao nhiêu để hòa vốn |
|---|---|
| 10% | 11% |
| 20% | 25% |
| 30% | 43% |
| 50% | 100% |
| 70% | 233% |
Lỗ 50% thì phải lãi gấp đôi mới về lại vạch xuất phát. Đây là lý do những nhà đầu tư lâu năm ám ảnh với việc giữ khoản lỗ nhỏ: chữa bệnh sớm rẻ hơn chữa bệnh muộn rất nhiều.
Quy tắc rủi ro 1–2%
Một quy tắc quản lý vốn phổ biến: mỗi giao dịch không để mất quá 1–2% tổng vốn nếu sai. Lưu ý: 2% là số tiền mất tối đa, không phải số tiền mua.
Công thức: Số tiền mua tối đa = (Tổng vốn × % rủi ro) ÷ % khoảng cắt lỗ.
| Tổng vốn | Rủi ro mỗi lệnh | Khoảng cắt lỗ | Số tiền mua tối đa |
|---|---|---|---|
| 100 triệu | 2% = 2 triệu | 8% | 2 ÷ 8% = 25 triệu |
| 100 triệu | 2% = 2 triệu | 5% | 2 ÷ 5% = 40 triệu |
| 100 triệu | 1% = 1 triệu | 10% | 1 ÷ 10% = 10 triệu |
Điểm cắt lỗ càng xa, số tiền mua càng nhỏ. Như vậy, dù bạn có sai năm lần liên tiếp, danh mục chỉ mất khoảng 10%, vẫn còn đủ sức chơi tiếp.
Đặt điểm cắt lỗ ở đâu?
| Cách đặt | Mô tả | Ưu, nhược |
|---|---|---|
| Theo phần trăm | Bán khi giảm 7–8% so với giá mua (một quy tắc nổi tiếng của William O’Neil) | Đơn giản, dễ kỷ luật; nhưng không quan tâm cấu trúc giá |
| Theo kỹ thuật | Đặt dưới vùng hỗ trợ, đường xu hướng hoặc MA quan trọng | Có lý do rõ ràng (Bài 53, Bài 54); khoảng cắt lỗ thay đổi theo từng mã |
| Theo cơ bản | Bán khi luận điểm đầu tư sai: lợi nhuận suy giảm, ban lãnh đạo vi phạm, mất lợi thế | Hợp với đầu tư dài hạn; cần theo dõi thông tin sát |
| Theo thời gian | Sau một khoảng thời gian định trước mà giá không đi như kỳ vọng thì xem lại | Giải phóng vốn bị “chôn”; dễ bị bỏ qua |
Nhà đầu tư giá trị dài hạn có thể không dùng cắt lỗ theo phần trăm, nhưng luôn cần một điều kiện để thừa nhận mình sai, viết ra từ trước khi mua.
Ví dụ: kế hoạch mua BMH
| Bước | Nội dung |
|---|---|
| Luận điểm | Đầu ngành, ROE 29%, P/E 5,7, biên an toàn trên 15% (Chương 3) |
| Giá mua dự kiến | 23.000 đồng, gần vùng hỗ trợ 22.000–22.500 |
| Điểm cắt lỗ kỹ thuật | 21.800 đồng (−5,2%), dưới hỗ trợ |
| Điểm cắt lỗ cơ bản | Lợi nhuận hai quý liên tiếp giảm trên 20% không rõ lý do, hoặc biên gộp xuống dưới 25% |
| Rủi ro tối đa (vốn 100 triệu) | 2% = 2 triệu đồng |
| Số tiền mua | 2 triệu ÷ 5,2% ≈ 38 triệu, nhưng giới hạn tỷ trọng 15% nên mua 15 triệu |
| Mục tiêu | 25.000–25.800, chốt một phần; giữ phần còn lại nếu luận điểm còn đúng |
Kế hoạch được viết ra khi đầu óc tỉnh táo, trước khi bấm lệnh. Khi giá chạm 21.800, bạn chỉ việc làm theo, không tranh luận với chính mình.
Những câu tự lừa mình phổ biến
- “Chưa bán thì chưa lỗ.” Khoản lỗ đã có trong tài khoản, dù bạn có nhìn hay không.
- “Đợi về giá vốn rồi bán.” Thị trường không biết giá vốn của bạn là bao nhiêu.
- “Mua thêm để trung bình giá.” Bình quân giá xuống chỉ hợp lý khi luận điểm cơ bản vẫn đúng và nằm trong kế hoạch từ đầu, không phải phản xạ khi hoảng.
- “Cổ phiếu tốt thế này không thể giảm nữa.” Cổ phiếu không biết nó tốt.
Sai lầm thường gặp
- Dời điểm cắt lỗ xuống mỗi khi giá chạm. Đó không còn là cắt lỗ, mà là trì hoãn.
- Cắt lỗ quá sát, bị rung lắc bình thường quét ra rồi giá tăng lại.
- Dùng margin mà không có điểm cắt lỗ. Khi đó công ty chứng khoán sẽ cắt hộ bạn, ở giá xấu hơn (Bài 16).
- Chốt lãi sớm, gồng lỗ lâu. Thiên kiến sợ mất mát khiến ta làm ngược điều nên làm (Bài 74).
Hỏi đáp
Có nên đặt lệnh cắt lỗ tự động?
Nhiều công ty chứng khoán có lệnh điều kiện (stop order). Tiện, nhưng cần hiểu cách khớp: trong phiên giảm sàn, lệnh có thể không khớp được.
Cắt lỗ xong giá tăng lại thì sao?
Chuyện bình thường. Cắt lỗ là phí bảo hiểm; không phải lần nào cũng có tai nạn, nhưng lần có thì nó cứu bạn. Nếu luận điểm vẫn đúng, bạn có thể mua lại.
Đầu tư định kỳ dài hạn có cần cắt lỗ?
Với quỹ chỉ số hoặc ETF mua định kỳ, thường không dùng cắt lỗ theo giá. Bài tiếp theo sẽ nói rõ (Bài 71).
Tóm tắt
- Lỗ càng sâu, càng khó gỡ: lỗ 50% cần lãi 100%.
- Mỗi giao dịch rủi ro tối đa 1–2% tổng vốn; số tiền mua tính từ khoảng cắt lỗ.
- Viết điều kiện cắt lỗ trước khi mua, và làm đúng khi chạm.
Nguồn tham khảo
Bài trước: Bài 69: Phân bổ tài sản theo độ tuổi và mục tiêu
Bài tiếp theo → Bài 71: Đầu tư định kỳ (DCA)
Nội dung mang tính giáo dục, không phải khuyến nghị đầu tư. Công ty Bánh Mì Hạnh Phúc (BMH) và các số liệu của nó là ví dụ giả định.
Nội dung nhằm chia sẻ kiến thức, không phải khuyến nghị mua bán chứng khoán.
Bạn nghĩ gì về bài viết này?