Bài 76/77 · Khóa học chứng khoán · Chương 7: Chiến lược, rủi ro và tâm lý · Cập nhật: 10/2026
Nhật ký đầu tư là nơi ghi lại mỗi quyết định mua bán: lý do, kế hoạch, cảm xúc lúc đó và kết quả sau này. Kỷ luật giao dịch là việc làm đúng những quy tắc mình đã đặt ra, kể cả khi cảm xúc muốn làm khác. Hai thứ này biến kinh nghiệm thành bài học, thay vì để thị trường dạy cùng một bài học nhiều lần với học phí ngày càng đắt.
Phi công và danh sách kiểm tra
Phi công lái hàng nghìn giờ bay vẫn đọc danh sách kiểm tra trước mỗi lần cất cánh. Không phải vì họ quên, mà vì con người dễ sai nhất khi tự tin nhất. Ngành hàng không an toàn nhờ quy trình và nhờ ghi chép mọi sự cố để rút kinh nghiệm. Nhật ký đầu tư là “hộp đen” của bạn.
Nhật ký cần ghi những gì?
| Mục | Ví dụ ghi chép |
|---|---|
| Ngày, mã, hành động | 28/10, BMH, mua 600 cp giá 23.000 |
| Lý do mua (3 câu) | Đầu ngành bánh mì khu vực, ROE 29%, P/E 5,7 thấp hơn trung bình nhóm; giá về vùng hỗ trợ |
| Điều gì khiến mình sai | Biên gộp xuống dưới 25%; hai quý lợi nhuận giảm trên 20%; giá thủng 21.800 |
| Kế hoạch | Cắt lỗ 21.800; chốt một phần 25.000–25.800; tỷ trọng tối đa 15% |
| Cảm xúc lúc quyết định (1–10) | Bình tĩnh 7/10, hơi sợ lỡ nhịp 3/10 |
| Nguồn thông tin | Báo cáo tài chính năm 2025, biểu đồ ngày, không theo nhóm chat |
| Kết quả và bài học (ghi khi bán) | Bán 25.200 sau 2 tháng, +9,6%. Làm đúng kế hoạch; lẽ ra nên giữ phần còn lại vì luận điểm vẫn đúng |
Dòng quan trọng nhất là “điều gì khiến mình sai”. Nó buộc bạn nghĩ như người phản biện trước khi bỏ tiền, đúng tinh thần “đảo ngược” của Charlie Munger.
Ý tưởng từ Ray Dalio
Trong cuốn “Nguyên Tắc”, Ray Dalio đúc kết một công thức tiến bộ: đau đớn cộng với suy ngẫm sẽ dẫn tới tiến bộ. Mỗi khoản lỗ là một nỗi đau; nếu ghi lại và suy ngẫm, nó trở thành một nguyên tắc mới. Dalio viết ra nguyên tắc của mình để lần sau gặp tình huống tương tự, ông không phải quyết định lại từ đầu bằng cảm xúc. Bạn có thể đọc thêm trong chuỗi Tủ sách nhà đầu tư.
Xem lại nhật ký: những câu hỏi đáng giá
Sau mỗi 20–30 giao dịch hoặc mỗi quý, hãy hỏi:
- Tỷ lệ thắng bao nhiêu? Lãi bình quân của lệnh thắng so với lỗ bình quân của lệnh thua?
- Những lệnh lỗ nặng nhất có điểm chung gì: mua theo tin đồn, không có cắt lỗ, dùng margin?
- Mình có làm đúng kế hoạch không? Bao nhiêu phần trăm lệnh bị phá kế hoạch?
- Cảm xúc lúc mua có liên quan đến kết quả không?
- Kết quả của mình so với VN-Index hoặc một quỹ chỉ số cùng kỳ ra sao?
Câu hỏi số 5 rất quan trọng. Nếu nhiều năm liền bạn thua quỹ chỉ số, có lẽ đầu tư định kỳ vào quỹ (Bài 71) sẽ hiệu quả hơn tự chọn cổ phiếu. Thừa nhận điều đó cũng là một dạng thắng.
Kỳ vọng toán học: vì sao không cần thắng nhiều
| Nhà đầu tư | Tỷ lệ thắng | Lãi bình quân khi thắng | Lỗ bình quân khi thua | Kết quả 10 lệnh, mỗi lệnh 10 triệu |
|---|---|---|---|---|
| Chị X | 40% | +20% | −6% | 4 × 2 triệu − 6 × 0,6 triệu = +4,4 triệu |
| Anh Y | 70% | +5% | −15% | 7 × 0,5 triệu − 3 × 1,5 triệu = −1 triệu |
Chị X thua nhiều lần hơn nhưng vẫn có lãi nhờ “cắt lỗ ngắn, để lãi chạy”. Anh Y thắng nhiều nhưng lỗ vì “chốt lãi non, gồng lỗ dài”. Chỉ có nhật ký mới cho bạn biết mình đang là chị X hay anh Y.
Bộ quy tắc kỷ luật mẫu
- Không mua mã không có trong danh sách theo dõi đã nghiên cứu.
- Mỗi giao dịch rủi ro tối đa 2% tổng vốn (Bài 70).
- Không mã nào quá 15%, không ngành nào quá 35% (Bài 68).
- Không dùng margin vượt 30% tài sản ròng; người mới không dùng margin.
- Không đặt lệnh trong 15 phút đầu phiên khi đang hưng phấn hoặc hoảng sợ.
- Phá quy tắc thì ghi vào nhật ký và tự giải thích vì sao.
Đây là bộ quy tắc mẫu để tham khảo. Quy tắc tốt nhất là quy tắc bạn tự viết, hiểu vì sao có nó và thật sự làm theo được.
Sai lầm thường gặp
- Chỉ ghi lệnh thắng. Lệnh thua mới là nơi chứa học phí đắt nhất.
- Ghi sau khi bán. Lý do mua phải ghi trước khi mua, nếu không trí nhớ sẽ tự “sửa” lại cho đẹp.
- Ghi nhưng không đọc lại. Nhật ký không đọc chỉ là thủ tục.
Hỏi đáp
Ghi nhật ký bằng gì?
Một cuốn sổ, file bảng tính hay ứng dụng ghi chú đều được. Công cụ không quan trọng bằng thói quen.
Đầu tư dài hạn, ít giao dịch có cần nhật ký?
Càng cần. Mỗi quyết định của bạn lớn hơn và hiếm hơn, nên nhìn lại lý do ban đầu sau 2–3 năm rất giá trị.
Có nên chia sẻ nhật ký với người khác?
Có thể chia sẻ với một người bạn tin cậy hoặc nhóm học tập nghiêm túc để được phản biện, nhưng tránh biến nó thành nơi khoe lãi.
Tóm tắt
- Nhật ký ghi lý do, kế hoạch, điều kiện sai, cảm xúc và bài học.
- Xem lại định kỳ: tỷ lệ thắng, lãi/lỗ bình quân, mức tuân thủ kế hoạch, so với chỉ số.
- Kỷ luật là làm đúng quy tắc mình đặt ra, nhất là khi không muốn.
Nguồn tham khảo
Bài trước: Bài 75: Nhận diện lừa đảo: room tư vấn, cổ phiếu bị làm giá
Bài tiếp theo → Bài 77: Từ điển chứng khoán A–Z
Nội dung mang tính giáo dục, không phải khuyến nghị đầu tư. Công ty Bánh Mì Hạnh Phúc (BMH) và các số liệu của nó là ví dụ giả định.
Nội dung nhằm chia sẻ kiến thức, không phải khuyến nghị mua bán chứng khoán.
Bạn nghĩ gì về bài viết này?