Bài 42/77 · Khóa học chứng khoán · Chương 3: Chỉ số tài chính và định giá · Cập nhật: 10/2026
Ngân hàng kiếm tiền chủ yếu từ chênh lệch giữa lãi cho vay và lãi huy động, nên được đánh giá bằng bộ chỉ số riêng: NIM (biên lãi thuần), CASA (tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn), tỷ lệ nợ xấu, tỷ lệ bao phủ nợ xấu, LDR (tỷ lệ cho vay trên huy động), CIR (tỷ lệ chi phí trên thu nhập), cùng ROE và P/B. Các chỉ số thông thường như D/E hay FCF không phù hợp, vì với ngân hàng, nợ (tiền gửi của khách) chính là nguyên liệu kinh doanh.
Tiệm cầm đồ cỡ lớn
Hãy tưởng tượng một tiệm nhận tiền gửi của hàng xóm với lãi 5%/năm rồi cho người khác vay lại với lãi 9%. Tiệm lãi 4% chênh lệch, trừ chi phí thuê người, mặt bằng, và khoản mất trắng nếu người vay bỏ trốn. Một ngân hàng làm đúng như vậy, chỉ ở quy mô hàng trăm nghìn tỷ đồng. Muốn biết tiệm giỏi hay dở: xem chênh lệch lãi (NIM), tiền huy động có rẻ không (CASA), cho vay có cẩn thận không (nợ xấu), và có để dành phòng thân không (bao phủ nợ xấu).
Bộ chỉ số đọc cổ phiếu ngân hàng
| Chỉ số | Công thức | Cho biết |
|---|---|---|
| NIM – biên lãi thuần | Thu nhập lãi thuần ÷ Tài sản sinh lãi bình quân | Ngân hàng kiếm được bao nhiêu chênh lệch lãi trên mỗi đồng tài sản sinh lãi |
| CASA | Tiền gửi không kỳ hạn ÷ Tổng tiền gửi khách hàng | Nguồn vốn rẻ: CASA cao giúp chi phí huy động thấp |
| Tỷ lệ nợ xấu (NPL) | Nợ nhóm 3–5 ÷ Tổng dư nợ cho vay | Chất lượng cho vay |
| Bao phủ nợ xấu (LLR) | Dự phòng rủi ro tín dụng ÷ Nợ xấu | Mức “để dành” sẵn để xử lý nợ xấu |
| LDR | Dư nợ cho vay ÷ Tiền gửi huy động | Mức sử dụng vốn huy động để cho vay |
| CIR | Chi phí hoạt động ÷ Tổng thu nhập hoạt động | Hiệu quả vận hành: càng thấp càng tốt |
| ROE, ROA | Như doanh nghiệp thường | Hiệu quả sinh lời tổng thể |
| P/B | Giá ÷ Giá trị sổ sách mỗi cổ phiếu | Chỉ số định giá chính của ngân hàng |
Ví dụ: Ngân hàng Hạnh Phúc (giả định)
Đơn vị: nghìn tỷ đồng.
| Chỉ tiêu | Số liệu | Chỉ số |
|---|---|---|
| Thu nhập lãi thuần / Tài sản sinh lãi bình quân | 18 / 460 | NIM ≈ 3,9% |
| Tiền gửi không kỳ hạn / Tổng tiền gửi | 90 / 360 | CASA = 25% |
| Nợ nhóm 3–5 / Dư nợ cho vay | 5,1 / 340 | Nợ xấu = 1,5% |
| Dự phòng / Nợ xấu | 6,1 / 5,1 | Bao phủ ≈ 120% |
| Dư nợ cho vay / Tiền gửi | 340 / 360 | LDR ≈ 94% (cách tính đơn giản) |
| Chi phí hoạt động / Tổng thu nhập hoạt động | 8 / 24 | CIR ≈ 33% |
| Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu | 8 / 50 | ROE = 16% |
| Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản | 8 / 500 | ROA = 1,6% |
| Vốn hóa / Vốn chủ sở hữu | 70 / 50 | P/B = 1,4 |
Đọc nhanh: biên lãi khá, CASA trung bình, nợ xấu thấp và được dự phòng đầy đủ, vận hành hiệu quả, ROE 16% với P/B 1,4. Một ngân hàng “khỏe” ở mức khá.
Những điểm cần soi kỹ
- Nợ xấu thấp chưa chắc là thật: xem thêm nợ nhóm 2 (nợ cần chú ý), nợ được cơ cấu lại, trái phiếu doanh nghiệp ngân hàng nắm giữ.
- Lợi nhuận tăng nhờ giảm trích dự phòng: đẹp năm nay nhưng làm mỏng “lớp đệm” cho năm sau.
- NIM tăng nhờ cho vay rủi ro hơn: lãi cao đi kèm nợ xấu tiềm ẩn.
- LDR và các tỷ lệ an toàn vốn: Ngân hàng Nhà nước quy định giới hạn với công thức tính riêng; ngân hàng chạm trần sẽ khó tăng trưởng tín dụng.
- Thu nhập ngoài lãi: phí dịch vụ, thanh toán, bảo hiểm giúp lợi nhuận đa dạng và bền hơn.
Định giá cổ phiếu ngân hàng
Ngân hàng thường được định giá bằng P/B, gắn chặt với ROE: ROE bền vững càng cao, P/B hợp lý càng cao (xem Bài 33). Một ngân hàng có ROE 20% ổn định nhiều năm, nợ xấu thấp, CASA cao xứng đáng P/B cao hơn ngân hàng có ROE 10% và nợ xấu đang tăng.
Sai lầm thường gặp
- Dùng D/E, FCF cho ngân hàng. Không phù hợp với mô hình kinh doanh tiền tệ.
- Chỉ nhìn tăng trưởng lợi nhuận. Phải xem lợi nhuận đến từ đâu và chất lượng tài sản.
- Bỏ qua chu kỳ. Nợ xấu ngân hàng thường tăng khi kinh tế khó khăn và giảm khi kinh tế phục hồi.
Hỏi đáp
Nợ xấu bao nhiêu là cao?
Thường trên 3% được coi là cao. Nhưng hãy xem xu hướng và tỷ lệ bao phủ, không chỉ con số tuyệt đối.
CASA cao vì sao quan trọng?
Tiền gửi không kỳ hạn trả lãi rất thấp. CASA cao giúp ngân hàng có nguồn vốn rẻ, giữ NIM tốt hơn đối thủ.
Tìm các chỉ số này ở đâu?
Trong báo cáo tài chính và thuyết minh của ngân hàng (phân loại nợ, tiền gửi khách hàng), báo cáo thường niên và tài liệu nhà đầu tư ngân hàng công bố hằng quý.
Tóm tắt
- Ngân hàng kiếm tiền từ chênh lệch lãi; đọc bằng NIM, CASA, nợ xấu, bao phủ nợ xấu, LDR, CIR.
- Định giá chủ yếu bằng P/B gắn với ROE bền vững.
- Soi kỹ chất lượng tài sản và nguồn gốc lợi nhuận.
Chúc mừng bạn đã hoàn thành Chương 3! Bạn đã biến được báo cáo tài chính thành các chỉ số và ước tính giá trị. Chương 4 sẽ đi vào các sự kiện doanh nghiệp: cổ tức, quyền mua, pha loãng, đại hội cổ đông. Theo dõi tại Khóa học chứng khoán.
Chương tiếp theo → Bài 43: Ngày giao dịch không hưởng quyền và ngày chốt quyền
Bài trước: Bài 41: Biên an toàn
Nội dung mang tính giáo dục, không phải khuyến nghị đầu tư. Ngân hàng Hạnh Phúc và số liệu của nó là ví dụ giả định.
Nội dung nhằm chia sẻ kiến thức, không phải khuyến nghị mua bán chứng khoán.
Bạn nghĩ gì về bài viết này?