Bài 3/77 · Lộ trình học chứng khoán · Chương 0: Nhập môn · Cấp độ: Cơ bản · Cập nhật: 10/2026
Cổ phiếu là chứng khoán xác nhận quyền sở hữu của bạn đối với một phần vốn của công ty cổ phần. Cầm cổ phiếu, bạn là cổ đông: được chia lợi nhuận, được biểu quyết, và cùng chịu rủi ro với doanh nghiệp. Có hai loại chính: cổ phiếu phổ thông và cổ phiếu ưu đãi.
Một miếng trong ổ bánh mì
Hãy coi công ty Bánh Mì Hạnh Phúc (BMH) là một ổ bánh mì khổng lồ được cắt thành 1.000.000 lát bằng nhau. Mỗi lát là một cổ phần. Mua 1.000 lát, bạn sở hữu 0,1% ổ bánh, cả phần nhân ngon lẫn phần vỏ cháy.
Ổ bánh to lên (công ty lãi, mở rộng) thì lát của bạn cũng to lên. Ổ bánh bị chuột gặm (công ty lỗ) thì lát của bạn cũng mất phần.
Ba loại “giá” của một cổ phiếu
| Loại giá | Ý nghĩa | Ví dụ BMH |
|---|---|---|
| Mệnh giá | Giá ghi trên cổ phiếu, dùng để tính vốn điều lệ và cổ tức theo % | 10.000 đồng |
| Giá trị sổ sách | Vốn chủ sở hữu chia cho số cổ phiếu | 18.000 đồng |
| Giá thị trường | Giá người mua và người bán đang trả trên sàn | 25.000 đồng |
Mệnh giá cổ phiếu chào bán ra công chúng tại Việt Nam là 10.000 đồng, nên “cổ tức 10%” nghĩa là 1.000 đồng/cổ phiếu, dù giá thị trường là bao nhiêu. Mối quan hệ giữa vốn chủ sở hữu và vốn điều lệ được giải thích kỹ trong bài Vốn chủ sở hữu và vốn điều lệ.
Kiếm tiền từ cổ phiếu bằng hai cách
Bạn mua 1.000 cổ phiếu BMH giá 25.000 đồng, tổng 25 triệu.
- Cổ tức: BMH chia cổ tức tiền mặt 15% mệnh giá = 1.500 đồng/cổ phiếu. Bạn nhận 1,5 triệu (trước thuế).
- Chênh lệch giá: một năm sau giá lên 30.000 đồng. Bán ra, bạn lãi 5 triệu (trước phí và thuế).
Tổng lợi nhuận: 6,5 triệu trên 25 triệu, tức 26%. Nhưng nếu giá xuống 20.000 đồng, bạn lỗ 5 triệu dù vẫn nhận cổ tức. Cổ phiếu không hứa trước điều gì.
Cổ phiếu phổ thông và cổ phiếu ưu đãi
| Tiêu chí | Cổ phiếu phổ thông | Cổ phiếu ưu đãi |
|---|---|---|
| Công ty có bắt buộc phát hành? | Có, mọi công ty cổ phần đều có | Không, tùy công ty |
| Quyền biểu quyết | Có, mỗi cổ phiếu một phiếu bầu | Thường không (trừ loại ưu đãi biểu quyết) |
| Cổ tức | Tùy kết quả kinh doanh và quyết định của đại hội | Có thể được ưu tiên hoặc ổn định hơn |
| Giao dịch trên sàn | Có, là loại nhà đầu tư cá nhân hay mua | Hiếm, thường bị hạn chế chuyển nhượng |
Luật Doanh nghiệp chia cổ phiếu ưu đãi thành: ưu đãi cổ tức, ưu đãi hoàn lại, ưu đãi biểu quyết và loại khác do điều lệ công ty quy định. Khi nói “mua cổ phiếu” trên sàn, gần như mọi trường hợp là cổ phiếu phổ thông.
Quyền của cổ đông phổ thông
- Nhận cổ tức khi công ty quyết định chia.
- Biểu quyết tại đại hội cổ đông.
- Ưu tiên mua cổ phiếu mới theo tỷ lệ sở hữu.
- Xem thông tin, báo cáo của công ty.
- Nhận phần tài sản còn lại khi công ty giải thể, sau khi đã trả hết cho chủ nợ. Đây là lý do cổ phiếu rủi ro hơn trái phiếu.
Sai lầm thường gặp
- Thấy giá thấp là cho rằng rẻ. Cổ phiếu 5.000 đồng có thể đắt hơn cổ phiếu 100.000 đồng; đắt hay rẻ phải so với lợi nhuận và tài sản (Chương 3).
- Tính cổ tức theo giá thị trường. Cổ tức % ở Việt Nam tính trên mệnh giá 10.000 đồng.
- Nghĩ cổ đông nhỏ không có quyền gì. Bạn có quyền dự đại hội, đặt câu hỏi và biểu quyết.
Hỏi đáp
Mua 100 cổ phiếu có được coi là cổ đông không?
Có. Dù sở hữu 1 cổ phiếu, bạn vẫn là cổ đông với đầy đủ quyền theo tỷ lệ.
Công ty phá sản thì cổ đông mất gì?
Tối đa bạn mất số tiền đã bỏ ra; không phải trả nợ thay công ty.
Cổ phiếu có hết hạn không?
Không. Cổ phiếu tồn tại cùng công ty, khác với trái phiếu có ngày đáo hạn.
Tóm tắt
- Cổ phiếu = làm chủ một phần công ty, hưởng lãi và chịu lỗ theo tỷ lệ.
- Kiếm tiền từ cổ tức và chênh lệch giá; không có gì được hứa trước.
- Trên sàn, hầu như bạn chỉ giao dịch cổ phiếu phổ thông.
Bài trước: Bài 2: Thị trường chứng khoán hoạt động như thế nào?
Bài tiếp theo → Bài 4: Trái phiếu là gì? Khác cổ phiếu ở đâu
Nội dung mang tính giáo dục, không phải khuyến nghị đầu tư. Công ty Bánh Mì Hạnh Phúc là ví dụ giả định.
Nội dung nhằm chia sẻ kiến thức, không phải khuyến nghị mua bán chứng khoán.
Bạn nghĩ gì về bài viết này?