Bài 63/77 · Khóa học chứng khoán · Chương 6: Vĩ mô và dòng tiền · Cập nhật: 10/2026
Tỷ giá là giá của một đồng tiền tính bằng đồng tiền khác, với nhà đầu tư Việt Nam quan trọng nhất là tỷ giá USD/VND. Khi USD tăng giá so với VND, doanh nghiệp nhập khẩu và vay nợ bằng USD chịu thiệt; doanh nghiệp xuất khẩu thu USD được lợi. Khi USD giảm giá, điều ngược lại xảy ra. Tỷ giá còn ảnh hưởng đến dòng vốn ngoại và lãi suất trong nước, nên tác động đến cả thị trường chứ không chỉ vài nhóm ngành.
Hai người hàng xóm và tờ 100 đô
Anh Nam xuất khẩu cà phê, bán được 100 USD. Chị Lan nhập khẩu máy móc, phải trả 100 USD. Tháng này USD tăng từ 25.000 lên 26.000 đồng. Anh Nam đổi ra được thêm 100.000 đồng, cười tươi. Chị Lan phải bỏ thêm 100.000 đồng, nhăn mặt. Cùng một biến động, hai người hàng xóm hai tâm trạng. Thị trường chứng khoán cũng vậy.
Tỷ giá ở Việt Nam vận hành thế nào?
- Tỷ giá trung tâm: Ngân hàng Nhà nước công bố mỗi sáng, làm mốc tham chiếu.
- Biên độ: các ngân hàng thương mại được mua bán USD trong một biên độ quanh tỷ giá trung tâm (hiện là ±5%).
- Tỷ giá ngân hàng thương mại: giá mua, bán thực tế với khách hàng.
- Tỷ giá tự do: giá trên thị trường không chính thức, chênh lệch lớn là dấu hiệu căng thẳng ngoại tệ.
Năm 2026, tỷ giá trung tâm có giai đoạn tăng nhiều tuần liên tiếp vào giữa năm, trước khi hạ nhiệt từ tháng 10. Diễn biến cụ thể hằng ngày được cập nhật trên báo chí tài chính và trang Thị trường của Tài Chính Số.
Nhóm hưởng lợi, nhóm chịu thiệt khi USD tăng giá
| Nhóm | Khi USD tăng (VND mất giá) | Lý do |
|---|---|---|
| Xuất khẩu: dệt may, thủy sản, gỗ, cao su | Thường hưởng lợi | Doanh thu bằng USD, chi phí phần lớn bằng VND |
| Công nghệ xuất khẩu phần mềm | Thường hưởng lợi | Doanh thu nước ngoài quy đổi tăng |
| Doanh nghiệp vay nợ USD: điện, hàng không, một số doanh nghiệp thép | Chịu lỗ tỷ giá | Nợ quy ra VND tăng, ghi nhận lỗ chênh lệch tỷ giá |
| Nhập khẩu nguyên liệu: phân bón, thức ăn chăn nuôi, dược phẩm, bán lẻ điện máy | Biên lợi nhuận bị ép | Giá vốn tăng |
| Ngân hàng, chứng khoán | Gián tiếp chịu sức ép | Tỷ giá căng thẳng khiến lãi suất khó giảm, khối ngoại có xu hướng bán |
Khi USD giảm giá, bảng trên đảo chiều: nhà nhập khẩu và doanh nghiệp nợ USD dễ thở hơn, nhà xuất khẩu kém lợi hơn.
Đọc tác động trong báo cáo tài chính
Tác động tỷ giá nằm ở hai chỗ trong báo cáo kết quả kinh doanh (Bài 20):
- Doanh thu, giá vốn: ảnh hưởng qua giá bán, giá mua.
- Doanh thu tài chính, chi phí tài chính: lãi, lỗ chênh lệch tỷ giá khi đánh giá lại khoản nợ, khoản phải thu bằng ngoại tệ. Thuyết minh báo cáo tài chính (Bài 22) ghi rõ số dư nợ ngoại tệ.
Ví dụ: BMH nhập bột mì Úc
BMH (giả định) nhập khoảng 200.000 USD bột mì mỗi năm và có khoản vay 100.000 USD. USD tăng 3% từ 25.000 lên 25.750 đồng.
| Khoản mục (triệu đồng) | Trước | Sau | Tác động |
|---|---|---|---|
| Chi phí bột mì nhập | 5.000 | 5.150 | Giá vốn tăng 150 |
| Khoản vay USD quy đổi | 2.500 | 2.575 | Lỗ chênh lệch tỷ giá 75 |
| Tổng tác động lên lợi nhuận trước thuế | – | – | Giảm khoảng 225 nếu không tăng giá bán |
Trên lợi nhuận trước thuế 5.500 triệu đồng, BMH mất khoảng 4% chỉ vì tỷ giá. Doanh nghiệp quản trị tốt sẽ phòng ngừa bằng hợp đồng kỳ hạn hoặc chuyển dần sang vay VND.
Tỷ giá, Fed và dòng vốn ngoại
Khi Fed giữ lãi suất cao và chỉ số USD (DXY) mạnh lên, áp lực lên VND tăng. Nhà đầu tư nước ngoài vừa lo thua lỗ khi đổi VND về USD, vừa có lựa chọn gửi USD lãi cao ở Mỹ, nên thường bán ròng cổ phiếu Việt Nam. Ngân hàng Nhà nước khi đó có thể phải hút tiền về để giữ tỷ giá, khiến lãi suất trong nước khó giảm. Một chuỗi phản ứng dây chuyền: Fed → USD → tỷ giá → khối ngoại → lãi suất → thị trường (xem thêm Bài 65).
Sai lầm thường gặp
- Mua cổ phiếu xuất khẩu chỉ vì USD tăng. Nếu nhu cầu thế giới giảm, đơn hàng ít đi, tỷ giá có lợi cũng không bù được.
- Bỏ qua khoản nợ ngoại tệ. Một số doanh nghiệp lãi kinh doanh tốt nhưng lỗ tỷ giá làm bốc hơi lợi nhuận.
- Nhầm lỗ tỷ giá chưa thực hiện với lỗ thật. Đánh giá lại cuối kỳ là lỗ trên sổ sách; khi tỷ giá quay đầu có thể hoàn nhập. Nhưng nếu khoản nợ phải trả thật, lỗ là thật.
Hỏi đáp
VND mất giá có phải luôn xấu cho chứng khoán?
Mất giá nhẹ, có kiểm soát (vài phần trăm mỗi năm) là bình thường và hỗ trợ xuất khẩu. Mất giá đột ngột, mạnh mới gây hoảng loạn và rút vốn.
Theo dõi tỷ giá ở đâu?
Ngân hàng Nhà nước công bố tỷ giá trung tâm hằng ngày; các ngân hàng lớn niêm yết giá mua bán trên website. Trang Thị trường của Tài Chính Số có bảng ngoại tệ tham khảo.
Doanh nghiệp có hợp đồng kỳ hạn thì còn chịu ảnh hưởng không?
Ít hơn trong ngắn hạn, vì đã chốt tỷ giá. Nhưng khi hợp đồng hết hạn, họ phải mua USD theo giá mới.
Tóm tắt
- USD tăng giá: xuất khẩu được lợi; nhập khẩu và nợ USD chịu thiệt.
- Tác động tỷ giá nằm ở giá vốn và ở dòng lãi/lỗ chênh lệch tỷ giá trong chi phí tài chính.
- Tỷ giá căng thẳng thường kéo theo khối ngoại bán ròng và lãi suất khó giảm.
Nguồn tham khảo
- Thời báo Tài chính Việt Nam: Tỷ giá trung tâm tăng nhiều tuần liên tiếp (6/2026)
- Tạp chí Kinh tế – Tài chính: Lãi suất – tỷ giá ngày 9/10/2026
- Investopedia – Exchange Rate
Bài trước: Bài 62: Lạm phát và CPI: nhà đầu tư cần biết gì
Bài tiếp theo → Bài 64: Chu kỳ kinh tế: cổ phiếu chu kỳ và phòng thủ
Nội dung mang tính giáo dục, không phải khuyến nghị đầu tư. Công ty Bánh Mì Hạnh Phúc (BMH) và các số liệu của nó là ví dụ giả định.
Nội dung nhằm chia sẻ kiến thức, không phải khuyến nghị mua bán chứng khoán.
Bạn nghĩ gì về bài viết này?