Bài 27/77 · Lộ trình học chứng khoán · Chương 2: Đọc hiểu báo cáo tài chính · Cập nhật: 10/2026
Hàng tồn kho và khoản phải thu là hai nơi tiền của doanh nghiệp hay bị “kẹt”: tiền nằm trong kho dưới dạng hàng chưa bán, và tiền nằm ở khách hàng dưới dạng hàng đã bán nhưng chưa thu. Khi hai khoản này tăng nhanh hơn doanh thu nhiều kỳ liền, đó là tín hiệu cảnh báo: hàng khó bán, khách khó trả, hoặc doanh thu đang được “đẩy” lên bằng bán chịu.
Tủ lạnh đầy và sổ ghi nợ dày
Một tiệm bánh mì có tủ lạnh ngày càng đầy pa-tê, thịt nguội vì nhập nhiều hơn bán được. Đồng thời sổ ghi nợ của các quán quen ngày càng dày. Cuối tháng chủ tiệm báo “doanh thu tăng”, nhưng tiền trong két lại ít đi. Đó chính là câu chuyện của hàng tồn kho và phải thu.
So sánh BMH qua hai năm
Đơn vị: triệu đồng.
| Chỉ tiêu | 2024 | 2025 | Thay đổi |
|---|---|---|---|
| Doanh thu thuần | 36.000 | 40.000 | +11% |
| Phải thu ngắn hạn | 2.700 | 3.500 | +30% |
| Hàng tồn kho | 3.500 | 4.500 | +29% |
| Số ngày thu tiền | ≈ 27 ngày | ≈ 32 ngày | Chậm hơn 5 ngày |
| Số ngày tồn kho | ≈ 50 ngày | ≈ 59 ngày | Lâu hơn 9 ngày |
Doanh thu tăng 11% nhưng phải thu và tồn kho tăng gần 30%. Chưa đến mức báo động, nhưng là câu hỏi nhà đầu tư cần tìm câu trả lời: BMH tích trữ bột trước mùa Tết? Mở rộng kênh đại lý cho nợ dài hơn? Hay hàng đang khó bán?
Báo cáo lưu chuyển tiền tệ cũng phản ánh điều này: phải thu tăng 800 và tồn kho tăng 1.000 làm dòng tiền kinh doanh giảm 1.800 triệu (Bài 21).
Công thức hai chỉ số then chốt
Số ngày thu tiền = Phải thu ÷ Doanh thu thuần × 365
Số ngày tồn kho = Hàng tồn kho ÷ Giá vốn hàng bán × 365
Có thể dùng số dư bình quân đầu kỳ và cuối kỳ để chính xác hơn. Điều quan trọng là dùng cùng một cách qua các năm để so sánh.
Sáu dấu hiệu cảnh báo
- Phải thu tăng nhanh hơn doanh thu nhiều kỳ liên tiếp.
- Tồn kho tăng nhanh hơn giá vốn nhiều kỳ liên tiếp.
- Phải thu lớn từ bên liên quan (công ty của lãnh đạo, cổ đông lớn) trong thuyết minh (Bài 22).
- Nợ quá hạn lâu nhưng không trích lập dự phòng, làm lợi nhuận đẹp giả tạo.
- Tồn kho lớn ở ngành có hàng dễ lỗi thời (điện thoại, thời trang, thực phẩm) mà không có dự phòng giảm giá.
- Dòng tiền kinh doanh âm nhiều năm trong khi vẫn báo lãi.
Khi nào tồn kho tăng không đáng lo?
- Tích trữ trước mùa cao điểm (Tết, mùa xây dựng) và giảm lại sau đó.
- Mở rộng thêm cửa hàng, nhà máy: hàng trưng bày tăng theo.
- Mua nguyên liệu giá rẻ khi thị trường thuận lợi.
- Ngành bất động sản: dự án đang xây dựng nằm trong tồn kho, cần đánh giá theo tiến độ và khả năng bán hàng.
Sai lầm thường gặp
- Chỉ nhìn doanh thu tăng mà mừng. Doanh thu tăng nhờ bán chịu dễ dãi không bền.
- So một quý. Tồn kho dao động theo mùa; hãy so cùng kỳ và theo năm.
- Áp chuẩn ngành này cho ngành khác. Siêu thị có số ngày tồn kho ngắn, công ty xây dựng có phải thu dài; đó là bản chất ngành.
Hỏi đáp
Dự phòng phải thu khó đòi là gì?
Là khoản doanh nghiệp tự trừ trước cho những khoản nợ có khả năng không thu được. Dự phòng làm giảm lợi nhuận kỳ đó nhưng phản ánh trung thực hơn.
Hàng tồn kho có được ghi theo giá thị trường không?
Không. Tồn kho ghi theo giá gốc; nếu giá trị có thể bán thấp hơn giá gốc thì phải trích dự phòng giảm giá.
Phải thu và người mua trả tiền trước khác nhau thế nào?
Phải thu là khách nợ doanh nghiệp (tài sản). Người mua trả tiền trước là doanh nghiệp nợ khách sản phẩm (nợ phải trả). Doanh nghiệp được khách trả trước nhiều thường có vị thế mạnh.
Tóm tắt
- Tồn kho và phải thu là nơi tiền dễ bị kẹt.
- Theo dõi số ngày thu tiền và số ngày tồn kho qua nhiều năm.
- Tăng nhanh hơn doanh thu nhiều kỳ liền là tín hiệu cần tìm hiểu.
Bài trước: Bài 26: Nợ phải trả và nợ vay
Bài tiếp theo → Bài 28: Lợi nhuận chưa phân phối và thặng dư vốn cổ phần
Nội dung mang tính giáo dục, không phải khuyến nghị đầu tư. Công ty Bánh Mì Hạnh Phúc (BMH) và số liệu của nó là ví dụ giả định.
Nội dung nhằm chia sẻ kiến thức, không phải khuyến nghị mua bán chứng khoán.
Bạn nghĩ gì về bài viết này?